Twardość ogólna

Twardość tę tworzą wszyst­kie rozpuszczone w wodzie aniony (głównie soli wapnia i magnezu); określa się ją mierząc ich stężenie za pomo­cą specjalnych testów do ba­dania twardości ogólnej. Związki te mogą się znajdo­wać w wodzie wodociągowej lub pochodzić z materiałów dekoracyjnych. Ich zawartość można zmniejszyć, dolewając do zbiornika wody przepusz­czonej przez wymieniacze jonowe lub całkowicie pozba­wionej soli.
Twardość ogólna wody wpły­wa na kondycję ryb, ich podat­ność na choroby, rozród, prze­mianę materii, budowę szkie­letu i komórek. Magnez jest odpowiedzialny za uaktywnie­nie enzymów, a jego niedobór prowadzi do zaburzeń pracy mięśni i krzepliwości krwi.

Twardość węglanowa

Tworzą ją rozpuszczone w wo­dzie jony węglanowe i wodorowęglanowe; powinno się ją raczej określać mianem zdol­ności wiązania kwasów. W po­łączeniu z odczynem, czyli pH, twardość węglanowa ma de­cydujący wpływ na samopo­czucie organizmów wodnych; działa jako bufor, zapobiega­jąc zbyt silnemu i szybkie­mu zakwaszeniu wody, któ­re mogłoby spowodować szok śmiertelny dla ryb. Na twardość węglanową moż­na wpływać, stosując dodatek CO2, kwasów i odwapnianie wody.
Optymalna twardość węgla­nowa wynosi 3-10°n, a dla pielęgnic z jezior Malawi i Tan­ganika-ponad 10°n. Wartość ta nie powinna być przekro­czona w żadną stronę o wię­cej niż 3°n.

Ryby, rośliny i mikroorgani­zmy wodne potrzebują do ży­cia tlenu, który rośliny zielone produkują podczas fotosynte­zy, jego zawartość w wodzie zależy od jej temperatury. Nasycenie wody tlenem po­winno zawsze wynosić co najmniej 80% wartości poda­nych w tabelce; poniżej 50% zaczynają się kłopoty. Niedo­bór tlenu powoduje blednie­cie ryb, brak apetytu, niepo­kój, chwytanie powietrza, za­taczanie się i zwiększenie po­datności na choroby.

Przyczynami niedoboru tle­nu mogą być:
-nieodpowiednie podłoże, mul, zanieczyszczony filtr
-zbyt duża liczba ryb lub ilość pokarmu
-oddychanie ryb i roślin nocą
-niedobór światła, zbyt ma­ła ilość roślin
-(obumarłe) glony
-ślimaki zdechłe wskutek stosowania lekarstw dla ryb
-substancje wiążące tlen, np. lekarstwa
-zbyt wysoka temperatura.

Pomóc może:
-przewietrzanie
-częściowa wymiana wody
-wyeliminowanie czynni­ków negatywnych
-czyszczenie filtra
-więcej roślin i światła.

Zużycie tlenu jest proporcjonalne do za­nieczyszczenia wody związ­kami organicznymi. Bada się je, mierząc zawartość tlenu w próbce wody, którą następ­nie pozostawią się na 48 go­dzin w ciemności i tempera­turze 25"C, po czym mierzy się ponownie stężenie tlenu i porównuje z wartością wyj­ściową. Ubytek ponad 20% tlenu jest już ostrzeżeniem; należy ustalić i wyelimino­wać jego przyczynę!

Akwarium może spełniać w mieszkaniu rozmaite zadania, zawsze jednak powinno wyglądać estetycznie. Dlatego urządzenie podłoża oraz sposób obsadze­nia go roślinami powinny nie tylko imitować warunki, w jakich żyją rośliny i ryby, ale również zapewniać estetyczny wygląd akwarium.

Podłoże akwarium nie może być poziome i płaskie, lecz powinno tarasowato opadać do przodu i mieć nieregularne, głębsze lub płytsze wgłębienia. Do wzmocnienia i dekoracyjnego ukształtowania podłoża służą umieszczone na nim rozmaite duże kamienie. Najodpowiedniejsze są kamienie z minerałów nieroz­puszczalnych, a więc nie zmieniających składu chemicznego wody; zupełnie nieprzydatne są kawałki wapieni i piaskowców. Użyte kamienie powinny być jednolite, aby sprawiały wrażenie naturalnych.

Oprócz kamieni bardzo dobrze wyglądają stare gałęzie, kawałki pni, jak również kawałki naturalnego korka (kory dębu korkowego). Drewno jednak nie może być ani świeże, ani zbutwiałe. Najlepiej nadają się do użycia części drzew, które już długo leżały w wodzie lub torfowisku i których drewno, nasycone skład­nikami mineralnymi, jest twarde i ciemne. Na takich kawałkach drewna szczególnie efektownie wyglądają paprocie i mchy wodne.

Akwarium pokojowe nie musi być wierną kopią natury, toteż rośliny i ryby mogą różnić się pochodzeniem geograficznym. Należy natomiast zatroszczyć się o to, aby urządzając akwarium wybrać gatunki ryb i roślin, którym odpo­wiadać będą warunki, jakie można im zapewnić.
Przeciwieństwo zbiorników tego typu stanowią tzw. akwaria biotopowe, które odtwarzają możliwie wiernie fragment życia w zbiorniku wodnym z określonego obszaru. W tvm wypadku przy dobieraniu gatunków roślin i ryb nie bierze się pod uwagę ich wzajemnego uzupełniania się pod względem dekoracyjnym. Właściwa jest natomiast obsada akwarium złożona wyłącznie z ryb i roślin pochodzących np. z wód południowoazjatyckiej dżungli, afrykańskich jezior lub też z lagun dorzecza Amazonki na skraju brazylijskiej puszczy. I wówczas jednak nie należy zapominać o estetycznym wyglądzie akwarium.

Świeża woda, bez względu na pochodzenie (zbiorniki naturalne lub wodociągi), zawiera jednokomórkowe glony i pierwotniaki, jak również składniki mineralne w ilościach dostatecznych do rozmnażania się tych organizmów. Toteż często rozmnażają się one masowo i powodują zmętnienie wody, co jest nierzadkim zja­wiskiem w nowo urządzonym zbiorniku. Po 5—10 dniach zmętnienie to zanika i więcej się nie ponawia. Początkujący akwaryści popełniają często błąd zmie­niając zmętniała wodę. Wprowadzają oni do akwarium nowe glony i pierwot­niaki oraz nowe ilości składników pokarmowych i przedłużają okres zmętnienia wody o 5—10 dni.

Jeśli zmętnienie utrzymuje się dłużej niż 14 dni, należy wodę przefiltrować, co wprawdzie usunie zmętnienie, nie zlikwiduje jednak jego przyczyny. Jeśli ma­sowe rozmnażanie się glonów i pierwotniaków spowodowane jest zbyt bogatym (zawierającym nadmierną ilość związków organicznych) podłożem, woda ponownie mętnieje natychmiast po wyłączeniu filtru i w takim stanie utrzymuje się tak długo, aż nadmierna ilość składników pokarmowych nie zostanie zużyta, co może trwać szereg miesięcy. Jest to jeszcze jeden czynnik, z powodu którego trzeba pokrywać dno akwarium czystym piaskiem.

W akwarium dawno urządzonym występowanie zmętnienia wody zależy zwykle od pory roku. W lecie widoczne jest najczęściej zmętnienie zielone powo­dowane przez jednokomórkowe zielone glony — zielenice. Powstaje ono przy nadmiarze światła, a niekiedy nawet przy normalnym oświetleniu. Na ogół zmętnienie to jest nieszkodliwe, ale nieprzyjemne dla oka akwarysty, zbiornik bowiem traci na dekoracyjności. Zmętnienie zielone świadczy zatem o zbyt intensywnym oświetleniu, ale również o nadmiarze składników mineralnych w wodzie. Gdy zielenice zużyją je, wówczas obumierają masowo i wzbogacają wodę w substancje organiczne, dzięki którym rozmnażają się znów pierwotniaki. Zmętnienie zielone przechodzi zatem później w szare lub brązowe, świadczące o niebezpieczeństwie zagrażającym życiu w akwarium. Pierwotniaki zużywają bowiem tak duże ilości tlenu, że ryby mogą się nawet udusić.

W tych wypadkach należy usunąć znaczną część wody z akwarium, po czym dolać wody pobranej z innego, czystego akwarium lub wody deszczowej. Woda z naturalnych zbiorników powierzchniowych, jak też wodociągowa zwykle nie zahamowuje rozwoju pierwotniaków. Bardzo korzystne jest dokładne jej prze-filtrowanie. I w tym wypadku najlepszy jest filtr biologiczny. Musi on być tak wydajny, aby można było nim oczyścić wodę w ciągu 2—3 dni, gdyż dłużej trwające zmętnienie wody spowodowane przez pierwotniaki może zagrażać życiu ryb i roślin.

Ryby i rośliny tworzą w każdym akwarium nierozdzielną całość. O ile jednak rośliny mogą egzystować bez ryb, o tyle ryby mogą na ogół żyć bez roślin jedynie pod warunkiem zastosowania szeregu technicznych urządzeń pomocniczych. Rośliny są bowiem producentami wytwarzającymi substancje organiczne ze związków mineralnych przy wykorzystaniu energii świetlnej. Zwierzęta, w na­szym przypadku ryby, są natomiast konsumentami i skazane są na odżywianie się substancjami organicznymi, przy czym albo zjadają rośliny, albo inne zwierzę­ta, które są roślinożerne.

Właściwy stosunek między ilością ryb i roślin jest podstawą równowagi biolo­gicznej w akwarium. Wydalane przez ryby związki organiczne rozkładane są przez bakterie i inne drobnoustroje na związki mineralne. Substancje te pobie­rane są z kolei przez rośliny i przekształcane w żywą materię; niektóre glony stanowią poszukiwane i niezbędne uzupełnienie pokarmu ryb. Dopóki wydalane związki organiczne są w akwarium rozkładane, dopóty wszystko jest w porządku. Gdy jednak zaczynają się one nagromadzać, wówczas równowaga biologiczna w akwarium ulega zakłóceniu. Powstają szkodliwe produkty procesów gnilnych, które są przyczyną zamierania zarówno ryb, jak i roślin.

W ciągu dnia rośliny produkują tlen potrzebny rybom do oddychania, ryby zaś podczas tego procesu wydalają dwutlenek węgla, który z kolei asymilowany jest przez rośliny.
WT nocy natomiast rośliny wydzielają tylko dwutlenek węgla, a więc tak jak ryby; ponieważ jednak ryby w tym czasie odpoczywają, zużywają dzięki temu minimalne ilości tlenu.
Zawartość tlenu oraz dwutlenku węgla może być również regulowana sztucznie za pomocą dość skomplikowanej aparatury. Powinna ona jednak być stosowana tylko jako uzupełnienie naturalnej wymiany między roślinami i rybami wówczas, gdy hodowca świadomie zakłóca równowagę w akwarium wprowadzając do niego zbyt dużo ryb.

Najkorzystniejsze i najmniej zakłócające jest zwykłe urządzenie do wpompowywania do akwarium powietrza, które w postaci drobniutkich pęcherzyków wydostaje się z rozpylaczy. Dzięki temu do wody dostaje się więcej tlenu, a po­nadto dolne jej warstwy mieszają się z górnymi, tak że woda w całym zbiorniku ma bardziej wyrównaną temperaturę. Jeszcze skuteczniej pracuje tzw. filtr biolo­giczny, który wbudowany jest w podłoże pod warstwą piasku. Filtr ten zapewnia wyrównywanie temperatury wody również w pobliżu podłoża. Jednocześnie zwiększa on zawartość tlenu w wodzie i podłożu, ułatwia oddychanie korzeniom roślin oraz zapobiega gniciu resztek organicznych, które dostają się do podłoża.